على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1199

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

حائف ( h ef ) ا . ع . كرانهء كوه . ج . حافة و حيف ( hoyyaf ) . حائك ( h ek ) ص . ع . مرد بافنده و جولاه و چولاه . ج : حاكة و حوكة ( havakat ) . حائك ( h ek ) ص . ع . خرامنده و دوش و تن جنبانندهء در رفتار . حائكة ( h ekat ) ص . ع . زن بافنده . ج : حوائك . حائل ( h el ) ا و ص . ع . متغير اللون . و شتر بچهء ماده كه از شكم مادر برآمده باشد و چون نر بود سقب گويند . يق نتجت الناقة حائلا حسنة . و خرما بن كه يك سال بار آرد و يك سال نيارد . و ناقة حائل : ماده شترى كه باردار نشود از گشن يافتن و يا آنكه بار دار نشده باشد يك سال يا دو سال و يا سالها . و نيز حايل : نازايندهء از هر حيوانى . ج : حيال و حول و حول ( hovval ) و حولل . و حائل حول و حائل حولل مبالغه است و يا آنكه يك سال باردار نشود حائل گويند و آنكه دو سال باردار نشود حائل حول و حائل حولل . و ام حائل : ناقه . و نيز حائل : ا خ . موضعى ميان دو كوه طى و موضعى بنجد . حايل ( h yel ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - فاصل و حجاب ميان دو چيز و هرچه در ميان دو چيز واقع شود و مانع از اتصال آنها بهم گردد . و حايل بودن : مانع و فاصل بودن . و حايل شدن : در ميان دو چيز واقع گشتن . و حايل كردن : چيزى را مانند پرده و حجاب آويزان كردن و قرار دادن چيزى را در ميان دو چيز ديگر . حائم ( h em ) ص . ع . تشنه . ج : حوائم و حوم . و قصدكننده و طلب‌كننده و گردنده . ج : حوم و حوم ( hovvam ) . حائن ( h en ) ا . ع . گول . حائنة ( h enat ) ا . ع . بلاى مهلك . ج : حوائن . و مى و شراب . حايى ( h yi ) ا . ع . زنده وحى و ضرب ضربة ليس بحاى منها يعنى چنان زد كه نيست از آن زنده . حب ( hob ) و ( hobb ) ا . ع . هستهء انگور . حب ( habb ) ا . ع . دانه و غله و تخم . ج : حبوب و حبان ( hobb n ) . و باصطلاح طب دواى مركب و يا مفردى كه آن را باندازهء نخود و يا كوچكتر گرد كرده باشند . ج : حبوب . و حب البان : پستهء غاليه . و حب البطم : حبة الخضراء . و حب البلادر : ثمر درخت بلادر كه درختى است هندى . و حب البلسان : تخم درخت بلسان . و حب الخردل : خردل . و حب الخروع : بيد النجير و كرچك . و حب الخيار : تخم خيار و حب الذهب : دانهء زرد برنگ طلا . و حب الرشاد : سپندان . و حب الزلم : تخم كنگر . و حب السلاطين : دند و كرچك هندى . و حب السوداء : سياهدانه . و حب الصنوبر : چلغوزه و يا تخم ناجو . و حب العروس : كبابهء چينى . و حب الغار : ميوهء درخت غار . و حب الغمام : يخچه . و حب الغول : ثمر درخت مصطكى . و حب الفقد : تخم پنجنگشت . و حب القطن : پنبه دانه . و حب القلت : دانهء هندى به قدر عدس و سفيد مايل بزردى و يا سرخى . و حب قر : يخچه . و حب القرع : كرم كدودانه . و حب القوقيا : حبى مسهل از تركيبات جالينوس و حب الكاكنج : تخم عروس در پرده . و حب المزن : يخچه . و حب الملوك : ماهودانه . و حب المحلب : پيوند مريم . و حب النيل : تخم نيلوفر پيچ . حب ( hab ) و ( habb ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دانه و هر چيز گرد كوچكى باندازهء نخود و يا كوچكتر و يا بزرگتر و حب انگور : دانهء انگور . حب ( hebb ) ا . ع . دوستى و دوست . ج : احباب . و حبان و حبان ( hebb n ) و حبوب و حببة و حب . و اخير نادرست . و دوستدار . و گوشوارهء يك دانه . و ج . حبة ( hebbat ) . حب ( hobb ) ا . ع . دوستى . و سبو و يا سبوى كلان . ج : احباب و حببة و حباب . و چهارچوب كه بر آن سبوى گوشه‌دار نهند . و منه قولهم حبا و كرامة . و كرامة سرپوش سبو باشد . حب ( hobb ) و ( hebb ) م . ع . حبه حبا و حبا ( از باب ضرب و از باب سمع ) : در لغة هذيل - دوست داشت آن را . و هذا شاذ لانه لم يأت يفعل بكسر العين فى المضاعف متعديا الا فى هذه الحرف وحده و فى افعال معدودة اشترك فيها يفعل بضم العين و يفعل بكسرها لغتان نحوبته و يبته و يبته اى قطعه و شده يشده و يشده و نم الحديث نيمه و نيمه . و حب فلان : ايستاد فلان و رنج كشيد . و حب ( مجهولا ) : در مشقت انداخته شد . و ما كنت حبيبا و لقد حببت ( از باب باب سمع ) يعنى دوست نبودى تو پس دوست شدى . حب ( hobb ) ا . ع . حب الى هذ الشيئ حبا ( از باب كرم ) : قرار داد كه دوست دارم آن چيز را و دوست گردانيد آن چيز را نزد من . و حببت اليه : دوست گرديدم بسوى او و لا نظير له الا شررت و لببت . و حب بفلان : در مقام مدح و تعجب گويند اى ما احبه الى . حب ( hobb ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دوستى و محبت و مودت و نيك‌خواهى و شفقت و حب الوطن : عشق به وطن .